„Polityka nasza dąży niezłomnie do utorowania ludowi drogi do władzy, bo lud jest w narodzie olbrzymią większością 

i reprezentuje pracę i potęgę idealną. Kto trzyma z ludem, ten stanie obok nas do pracy, do walki, do budowania Polski! ..." 

                                                                                                                        Z przemówienia Ignacego Daszyńskiego wygłoszonego w Lublinie w dn.10.11.1918 r. 
                               STOWARZYSZENIE imienia IGNACEGO DASZYŃSKIEGO
 

Ludzkość w punkcie zwrotnym

Mihajlo Mesarovic i Eduard Pestel


LUDZKOŚĆ W PUNKCIE ZWROTNYM

Drugi raport dla Klubu Rzymskiego

(Przedmowa i posłowie)



Tytuł oryginału:

Mankind at the Turning Point. The Second Report to the Club of Rome, 
by Mihajlo Mesarovic and Eduard Pestel. — 
E. P. Dutton and Co., Inc./Reader’s Digest Press, 
New York 1974
PRZEDMOWA:

     Wiele z ostatnich analiz mających za przedmiot długookresowe perspektywy ludzkości przynosiło ponure konkluzje. Otrzymały też one nazwę proroctw dnia ostatecznego. Dopiero gwałtowne następowanie kryzysów, które w tej chwili ogarniają całą kulę ziemską, wskazuje najjaśniej, że ludzkość znajduje się w punkcie zwrotnym swej ewolucji historycznej. Najlepszym sposobem na samospełnienie proroctw dnia ostatecznego jest ignorowanie narzucających się sygnałów o stojących przed nami niebezpieczeństwach, które w istocie już odczuliśmy, i poleganie wyłącznie na „wierze”. Nasza naukowo wyprowadzona analiza długookresowego rozwoju świata, oparta na wszystkich dostępnych danych, wskazuje zupełnie j a s n o, ż e taki bierny kurs prowadzi do katastrofy. Jest rzeczą w najwyższym stopniu naglącą, abyśmy przestali odwracać oczy od grożących niebezpieczeństw, a podjęli rzetelnie wyzwanie i ocenili alternatywne drogi rozwoju w duchu pozytywnym i ożywionym nadzieją. Zaczynając wystarczająco wcześnie nową drogę rozwoju, możemy uchronić ludzkość Od wstrząsów, a może nawet przed katastrofą. Pojęcie „wzrostu organicznego” ludzkości, które przedkładamy w naszym raporcie, jest pomyślane jako wkład w osiągnięcie tego celu. Aby ludzkość mogła wstąpić na drogę rozwoju organicznego, świat musi się rozwinąć jako system współzależnych i harmonijnych części, z których każda wnosi swój własny wkład czy to w gospodarce, czy w zasobach (resources), czy w kulturze.
     Pojęcie organicznego wzrostu systemu światowego nie powinno być budowane w sposób uproszczony, traktujący rozwój świata monolitycznie; w istocie rzeczy homogeniczne pojęcie „jednego świata” jest zasadniczo nie do pogodzenia z prawdziwie globalnym podejściem do polepszenia sytuacji ludzkości. Podejście takie musi wychodzić od zróżnicowania regionów świata i przestrzegać tego zróżnicowania. 
     Drogi rozwoju, oparte raczej na specyfice regionów niż na wąskich interesach narodowych, muszą być określane tak, aby prowadziły do trwałej równowagi między współzależnymi regionami świata i do globalnej harmonii - to jest do rozwoju ludzkości jako "jedności organicznej” z jej obecnego, zaledwie embrionalnego stadium.
     Wnioski i zalecenia zawarte w tej książce wyprowadzone zostały na podstawie analizy alternatywnych schematów długoterminowego rozwoju świata, z użyciem procedury planistycznej o dużej giętkości, opartej na technice komputerowej i zawierającej wielostopniowy zregionalizowany model systemu światowego. Model różni się zasadniczo od wszystkich wcześniejszych modeli, ponieważ akceptuje zróżnicowanie świata, które ma swe głębokie korzenie w przeszłości i które bez wątpienia będzie utrzymywać się także w przyszłości; świat przedstawiono w modelu jako system, to jest jako zbiór wzajemnie współdziałających i współzależnych części. Sam model został oparty na dostępnych danych i na orientacji w procesach rozwojowych wszystkich ważniejszych dyscyplin naukowych. Odzwierciedlono w nim przystosowawczą naturę i subiektywny charakter właściwy każdemu systemowi zawierającemu element działalności ludzkiej (human elements).
     Badane były niektóre problemy krytyczne, w szczególności światowy kryzys żywnościowy i energetyczny, wzrost ludności oraz nierównomierności rozwoju ekonomicznego. Wydaje się, że w centrum współczesnego kryzysu ludzkości znajduje się rosnące podwójne rozdarcie; pomiędzy człowiekiem a przyrodą i pomiędzy „Północą” a „Południem” - biednymi i bogatymi. Obie te luki muszą zostać zmniejszone, jeżeli mamy zapobiec katastrofom prowadzącym do unicestwienia świata; ale zostaną one zmniejszone tylko pod tym warunkiem, że uznamy otwarcie jedność globalną i skończoność naszej planety.
     Podstawy naukowe do przeprowadzenia badań, dane, których znajomość raport nasz usiłuje uczynić powszechną, zostały ustalone około trzech lat temu, kiedy autorzy postanowili opracować program badawczy związany z analizą zagadnień globalnych, który by brał realistycznie w rachubę zróżnicowanie wielu odmiennych regionów świata i rozpatrywał zagadnienia konkretnie, a nie w kategoriach abstrakcyjnych. Chcieliśmy zaopatrzyć ludzi podejmujących w różnych częściach świata decyzje polityczne i ekonomiczne w narzędzie planowania globalnego o szerokim zakresie, które by im pomogło przewidywać kryzysy stojące u progu, a także te, które budzą z daleka rosnący niepokój, zamiast reakcji w duchu doraźnego pragmatyzmu.
     Program, szczodrze zasilany przez Fundację Volkswagena, był niejednokrotnie przedstawiany społeczności naukowej do bliższego rozpatrzenia, na dwóch międzynarodowych sympozjach ekonomicznych i ostatnio na trwającej tydzień konferencji w Międzynarodowym Instytucie Stosowanej Analizy Systemów (IIASA) w Laxenburgu koło Wiednia, w której uczestniczyło ponad stu naukowców różnych specjalności. Czytelnik o nastawieniu naukowym ma do dyspozycji około trzydziestu raportów szczegółowych, które można otrzymać od IIASA (patrz Dodatek IV). Są tam również liczne odsyłacze i źródła w tym raporcie nie cytowane«
     Język ogólnego raportu dla Klubu Rzymskiego jest raczej potoczny niż techniczny. Powinien być łatwo zrozumiały dla zainteresowanego laika, choć z drugiej strony uczyniono wszystko, aby zachować precyzję i dokładność podejścia naukowego.

     Nasza praca, reprezentująca główną dziedzinę bieżącej działalności Klubu Rzymskiego, nie kończy się bynajmniej z publikacją tego raportu oraz doniesień naukowych i technicznych, o których wspomnieliśmy wyżej. Wierzymy, że nasze wyniki i rozeznanie ogólne zdobyte w trakcie intensywnej pracy z modelem, dane, które legły u jego podstaw, a także nacisk problemów dnia dzisiejszego nie tylko wystarczająco usprawiedliwiają tę publikację, ale zmuszają nas do skupienia powszechnej uwagi na palących problemach stojących przed nami. Jeżeli nam się to nie udało, to dlatego, że naruszyliśmy jedną z naszych podstawowych przesłanek i popełniliśmy ten sam fatalny błąd, który jest udziałem tak wielu procesów podejmowania decyzji: że konstruktywne działanie powinno być raczej opóźnione, niż podejmowane z wyprzedzeniem wobec przyszłego rozwoju wydarzeń.
     Odrzucamy często wyrażany pogląd, że naukowcy nie powinni publikować stwierdzeń i opinii o sytuacjach, które zawierają elementy wartościowania lub niepewności i dla których nie można przeprowadzić "testów naukowych”. Pogląd ten eliminuje skutecznie naukowców od jakiejkolwiek dyskusji na temat dalszej przyszłości świata, gdyż „naukowy” poziom pewności nie jest tu jeszcze osiągalny.

     Naukowcy byliby przez to bezpodstawnie zmuszeni do opuszczenia areny dyskusji i pozostawienia jej ludziom, którzy przeważnie mają znacznie mniej podstaw do wypowiadania się o przyszłym biegu wydarzeń. Nie chcemy przez to powiedzieć, że należy zakwestionować intuicję, doświadczenie i mądrość ludzi nie działających naukowo. Jesteśmy pełni nadziei, że szczere i otwarte wyłożenie naszego „światopoglądu” pobudzi owocną dyskusję i doprowadzi do współpracy z tymi, którzy na codzień stoją przed koniecznością podejmowania niełatwych, a czasem wręcz bolesnych decyzji gospodarczych i politycznych.
     W tym duchu zaplanowano już wiele spotkań z osobistościami publicznymi, przywódcami politycznymi z różnych części świata, a także z członkami i gośćmi sesji plenarnej Klubu Rzymskiego, odbytej w roku 1974 w Berlinie na temat luki między „Północą” a „Południem”. W seminarium, które odbyło się w kwietniu 1974 r. w Międzynarodowym Ośrodku Stypendialnym im. Woodrow Wilsona (Washington D.C.), uczestniczyło około siedemdziesięciu osób działających w życiu publicznym. Podobne spotkanie odbyło się w Hamburgu. Czołowi specjaliści w dziedzinie techniki spotkają się w Międzynarodowym Instytucie Zarządzania Techniką w Mediolanie, aby rozpatrzyć doniosłe problemy techniczne, które wynikną z rozwoju ogromnych obszarów, stojących przed koniecznością uprzemysłowienia; możliwe, że przebiegać ono będzie w sposób całkowicie odmienny niż w krajach już uprzemysłowionych.
     Chcielibyśmy ponadto wskazać na pewne przeoczenie raportu. Nie będzie w nim prawie słowa o głównych problemach politycznych, powstałych w wyniku zwiększonej polaryzacji ideologicznej i militarnej. Nie należy tego tłumaczyć jako niechęci z naszej strony do uznania powagi tego zagrożenia dla społeczności świata. Nie ma, oczywiście, bardziej skutecznego narzędzia (short-cut) zniszczenia ludzkości, niż wojna atomowa, angażująca supermocarstwa z ich odnośnymi blokami militarnymi. Ale nawet wykluczając taką możliwość, jesteśmy przekonani, że ciągła eskalacja zbrojeń, prowadzona w celu utrzymania równowagi siły, stale zmniejsza stabilność innych, równie delikatnych stanów równowagi w świecie. Konfrontacja polityczna i ideologiczna nie jest problemem nowym. Jej aktualna odmienność wyrasta z ogromnej skali problemów, co jest wynikiem niezwykłej potęgi ekonomicznej zaangażowanych narodów, a w szczególności - niesamowitego zaawansowania technik niszczenia. Musimy więc znaleźć sposób ograniczenia zbrojeń, jeżeli mamy oddalić miecz Damoklesa wiszący ponad głowami nas wszystkich.
     Jest to oczywistym i niekwestionowanym założeniem dla utrzymania pokoju, ale z drugiej strony istnieje o wiele bardziej delikatne i całkowicie nowe zagrożenie dla ludzkiego przetrwania, którego powaga narasta z każdym rokiem, razem z groźbą masakry atomowej; zbiór problemów ogólnoświatowych - natury nie tylko materialnej - rosnących z niewiarygodną prędkością, jeżeli popatrzeć na nie z perspektywy historycznej, a nazywanych przez Klub Rzymski – „problématique humaine”. Jesteśmy przekonani, że nawet bez światowej wojny atomowej egzystencja ludzka jest zagrożona, jeżeli nie znajdzie się sposobów rozwiązania tego syndromu kryzysów. Z tego powodu skupiliśmy nasze wysiłki w raporcie na kilku podstawowych kwestiach, o zasięgu światowym, których ważność (mastery) uznaliśmy za rozstrzygającą dla ludzkiego przetrwania i dla ewentualnego przejścia do godnego akceptacji materialnego i duchowego rozwoju ludzkości. Uważamy, że dopóki będą panować omawiane przez nas kwestie, nie nastąpi rozbrojenie duchowe i militarne, a nierówności i roszczenia popchną świat w otchłań zagłady.
     Naszym licznym współpracownikom i konsultantom (patrz Dodatek I) chcielibyśmy złożyć wyrazy głębokiej wdzięczności za często roz¬strzygający wkład do badań, które są kośćcem niniejszego raportu. Za jego treść autorzy przyjmują jednak wyłączną odpowiedzialność, wychodząc z założenia, że nie wszyscy współpracownicy i konsultanci podpisaliby się pod wyrażonymi w nim poglądami.

Mihajlo Mesarovic                                                                                            Eduard Pestel
Cleveland, Ohio                                                                                                Hannover, RFN

Sierpień 1974
X
X            X
POSŁOWIE:
     Witamy gorąco raport przygotowany przez Mihajlo Mesarovica i Eduarda Pestela dla Klubu Rzymskiego. Oznacza on doniosły krok ku zrozumieniu globalnych systemów przyrodniczych i społecznych, wewnątrz których żyjemy, a jednocześnie wydaje się książką na czasie, zasługującą na szerokie rozpowszechnienie. Opinia publiczna pod wpływem pogarszającej się sytuacji światowej znacznie dojrzała w ostatnich latach. Jednakże ekipy rządzące poszczególnych krajów i cała struktura organizacyjna świata, aczkolwiek zmuszone stawić czoła twardym realiom naszego wieku, ociągają się ze zmianą sposobu myślenia i działania. Praca Mesarovica - Pestela postawi je przed nieodpartym zestawem informacji trudnych do zignorowania, ofiarowując im jednocześnie nowe, potencjalnie skuteczne narzędzie testowania zasadności i powierzchowności ich poglądów i ich polityki w realnym świecie.
     Potrzeba jasności w rozumieniu zasad działania systemów globalnych i organicznej współzależności pomiędzy ich częściami leży w samym środku zainteresowań Klubu Rzymskiego. Kiedy w 1968 rozpoczynaliśmy badania w tym przedmiocie, byliśmy pod głębokim wrażeniem niezbadanych związków pomiędzy wielkimi problemami dręczącymi społeczeństwo ludzkie oraz faktu, że prawie wszystkie programy polityczne i działania typu administracyjnego niemal całkowicie ignorowały te związki. Filozofowie wprawdzie od najdawniejszych czasów podkreślali jedność bytu i związki pomiędzy poszczególnymi elementami przyrody, pomiędzy człowiekiem i myśleniem. Ich nauki rzadko jednak znajdowały odbicie w życiu politycznym i społecznym.
     Najgłębsze zasady suwerennego państwa narodowego, struktury i procedury rządzenia, a także rozrzut i liniowa natura różnych polityk okazały się nieprzystosowane do praktycznej akceptacji pojęć tego rodzaju. W przeszłości konsekwencje takiej niezgodności, nawet głębokie, mogły być ewentualnie usunięte przez działanie „po opadnięciu kurzu” (after the dust is selfled). Dzisiaj, przy nieuniknionym wpływie skali, złożoności, szybkich zmian, nie możemy liczyć na okresy wytchnienia, gdy sankcje, które musimy ponosić z powodu nieuwzględnienia krzyżujących się problemów i powziętych rozwiązań, albo pobłażania dla kłócących się wzajemnie usiłowań narodowych bądź regionalnych, stają się coraz surowsze. W tej chwili jest niemożliwością skierować ludzkość ponownie bezpiecznym kursem, zanim się nie zatrzyma rwącego potoku kryzysów aktualnych i nie zapobiegnie jeszcze poważniejszym kryzysom przed nami.
     Pierwszym działaniem Klubu Rzymskiego ku zrozumieniu bezprecedensowego splotu zagadnień, zwanego „the world problematique”, było sfinansowanie prac nad modelem symulacyjnym świata, przeprowadzonych przy pomocy metody dynamiki systemów profesora I. Forrestera z MIT, które znalazły wyraz w znanej pracy, opublikowanej w r. 1972 pod tytułem „The Limits to Growth” (Granice wzrostu). Profesor Dennis Meadows i jego zespół przeprowadzili w niej projekcję kilku współzależnych zjawisk o zasadniczym znaczeniu z intencją wykazania, co się może stać z systemem światowym, jeżeli pozwolimy na kontynuację bieżących trendów.

     Konkluzje tego pierwszego globalnego studium zostały uznane ogólnie za proroctwo zagłady, pomimo ustawicznie ponawianych zastrzeżeń, zawartych w książce, że celem jej jest tylko naświetlenie konsekwencji przedłużania teraźniejszości w celu wywołania zmian, które by konkluzje unieważniły. Wybuchły w międzyczasie kryzys energetyczny i żywnościowy przybrał taką siłę, że znacznie ukrócił nieprzemyślane krytyki, które się podniosły przeciwko opracowaniu Meadowsa. Zdając sobie jasno sprawę z oczywistych niedoskonałości pionierskiej pracy MIT, uznajemy ją za kamień milowy; nie najmniejszym jej skutkiem jest spowodowanie, że opinia światowa zwróciła się poważnie ku podstawowym kwestiom raportu.
     Obecnie Mesarovic i Pestel przyjęli zupełnie inny punkt wyjścia. Jednym z umyślnych ograniczeń poprzednich badań było przyjęcie przez nie ogólnoświatowego punktu widzenia. Była to sprawa wyboru, spowodowanego chęcią szybkiego przeprowadzenia programu badawczego, który by dał dla określonego momentu wstępną perspektywę całości trendów i ograniczeń, wbudowanych w dynamikę systemu ogólnego. Wiedzieliśmy, oczywiście, że różnorodność świata, z jego niezliczonymi osobliwościami kulturowymi i środowiskowymi, różnymi stopniami rozwoju i nierównomiernym rozmieszczeniem zasobów naturalnych, oznacza, że skutki wzrostu w różnych miejscach są różne. Stąd przeciętne krzywe i trendy zarysowane w pierwszym raporcie nie mogą mieć zastosowania jako wskazówki w szczegółowych decyzjach politycznych w różnych krajach. Zdawaliśmy więc sobie sprawę z pilnej potrzeby pójścia w ślady tego wstępnego modelu globalnego przez zdezagregowane studia, mogące doprowadzić do głębszego zrozumienia całego świata, perspektyw narodowych i regionalnych i ich związków z praktycznymi interesami politycznymi. Konsekwencją tego było poparcie dla pracy Mesarovica - Pestela, której zamierzenia miały właśnie taki charakter. Ich model świata, oparty na udoskonalonej teorii wielostopniowych systemów hierarchicznych, dzieli świat na dziesięć współzależnych i wzajemnie z sobą współdziałających regionów, powstałych na zasadzie spójni politycznej, ekonomicznej i środowiskowej; jego dane mogą być przedstawione w jednostkach jeszcze mniejszych, jeżeli zachodzi potrzeba, odpowiadających poszczególnym państwom. Oznacza to, że jego wyniki mogą być stosowane przez narodowe ekipy rządzące. Co więcej, przez porównanie polityk różnych grup, współzawodniczących między sobą w ramach ograniczonych możliwości planety, po raz pierwszy stało się możliwe zarysowanie obszarów konfliktowych, albo sprzeczności tkwiących w politykach narodowych bądź regionalnych.
     Trudne zadanie podejmowania decyzji jest zwykle niepewną sztuką. Cele mogą być zdefiniowane z różną jasnością, zasady polityczne, czy ideologiczne mogą dyktować linię postępowania, można mieć nawet dostęp do rzetelnych danych statystycznych i analiz jakościowych danej sytuacji, ale sam proces pożądanej opcji nie jest taki jasny i racjonalny. Decyzje opierają się zwykle na ludzkiej ocenie wymienionych i wielu innych czynników, a także na nagromadzonym doświadczeniu co do prawdopodobnych skutków jakiegoś działania. Normalny, myślowy model podejmowania decyzji jest względnie prosty. Jednostka może być obdarzona wielką intuicją i wyczuciem realiów politycznych, społecznych i psychologicznych, ale nie jest w stanie przyswoić licznych zmiennych i przeprowadzić ich współdziałanie z jakimkolwiek stopniem pewności.

     Model komputerowy powoduje zwielokrotnienie ludzkich możliwości wprowadzania danych do analizy, czyniąc przez to możliwym przebadanie alternatyw. Dla niektórych ludzi podejście takie jest równoznaczne z zagrożeniem technokratycznym: komputer przejmuje odpowiedzialność za los ludzki.

     Jest to nonsens, szczególnie w wypadku dzieła Mesarovica - Pestela. Ich metody są wielce obiecujące w swej giętkości, pozwalając na prowadzenie stałego dialogu między człowiekiem, zachowującym swój system wartości, zdolność sądzenia i cele działania, oraz komputerem, który oddaje człowiekowi na usługi swoje wręcz niesamowite możliwości rachunkowe. Ludzka inicjatywa albo odpowiedź na bodziec czy wyzwanie nie tylko pozostaje stale w pozycji dominującej, ale jest umocniona przez odpowiednią intencję, która każe badać alternatywne scenariusze, testować różne wybory poprzez ocenę ich prawdopodobnych konsekwencji, czy wreszcie poprawiać i racjonalizować decyzje polityczne.
     Krytyka „Granic wzrostu” dotyczyła między innymi tego, że zajmowały się one jedynie nierealnie odległymi granicami materialnymi, gdy trudności polityczne i inne są nieporównanie bliżej. Bez wątpienia rzeczywiste granice wzrostu mają charakter socjalny, polityczny i organizacyjny (managerial), a w ostatecznym rachunku tkwią w naturze człowieka. W modelu Meadowsa nie było łatwo związać bezpośrednio problemy materialne z procesami politycznymi albo zmianami w systemie wartości. Konieczne były nowe narzędzia badawcze, które by pozwoliły złączyć w organiczną całość zagadnienia społeczne, polityczne i ekonomiczne. Jedno z nich przedstawiają nam Mesarowic i Pestel.

     Prowadząc swą pracę, zgodnie z tradycją Klubu Rzymskiego dążyli oni do tego, aby nie uprawiać partyzantki politycznej. Najważniejsze problemy dzisiejszego świata nie są zasadniczo problemami polityki partyjnej, a mając związek z istotą przetrwania ludzkiego, przerastają współczesne ideologie. Oczywiście, absolutnego obiektywizmu nie sposób osiągnąć, pomimo najszerszych usiłowań. Odchylenie jest wbudowywane nieświadomie i subtelnie poprzez dobór danych i założeń, które odbijają poglądy i uwarunkowania swych autorów. Na przykład, w tej chwili generalne i długotrwałe rozwiązania ludzkich problemów energetycznych przy pomocy energii nuklearnej, a w szczególności dzięki użyciu reaktorów samopowielających, jest wykluczone. Autorzy, odrzucając faustowski pakt z diabłem, głosują za energią słoneczną, aczkolwiek można przypuszczać, że drzwi dla syntezy (fusion) nuklearnej pozostają otwarte, jeżeli tylko z czasem okaże się możliwa. Zgadzamy się w pełni z tym wyborem, zdając sobie jednak sprawę, że jest to sąd wartościujący.

     Pamiętać musimy oczywiście, że omówione modele mają jeszcze charakter prototypowy. Mesarovic i Pestel zamierzyli dzieło herkulesowe. Pełne wprowadzenie w życie ich wniosków zabierze wiele lat, wypełnionych próbami i błędami, wymagających uczciwości intelektualnej; wymagać też będzie w końcu ogólnego banku dla zespolonego świata, zawierającego dane dotyczące regionów i krajów; jest to warunek niezbędny dla zapewnienia jego wystarczającej elastyczności, pozwalającej skutecznie używać (switch in and out) wielkiej liczby odnośnych zmiennych; wreszcie wymagać będzie ustawicznego weryfikowania danych i założeń oraz badania skutków, jakie mogą nastąpić w systemie wartości pod wpływem zmian.

     Są już wszakże rezultaty godne zanotowania. Autorzy skupili się na kilku grupach problemów, które, jeżeli nie zostaną właściwie rozpoznane, mogą nawet pojedynczo ściągnąć na ludzkość niewyobrażalne klęski. Na podstawie tych intensywnych badań i prac osiągnięto pewne elementarne konkluzje, które potwierdzają wcześniejsze ostrzeżenia Klubu Rzymskiego. Dwie z nich należy tu przytoczyć:
    • Żadnej podstawowej naprawy warunków światowych i perspektyw ludzkich nie sposób przeprowadzić inaczej niż drogą ogólnoświatowej kooperacji globalnej prowadzonej przez dłuższy czas.
   • Koszty, które wynikną z opóźnień w podjęciu odpowiednich decyzji, nie tylko w sensie politycznym i ekonomicznym, ale mierzone też cierpieniem ludzkim, są po prostu przerażające.
     Czytelnik tej książki stwierdza zapewne, że jej konkluzje wraz z następstwami wspierają się na tezie, której szczegóły można zakwestionować, ale której sens ogólny jest, naszym zdaniem, absolutnie przekonywający. Pytanie tylko, czy jej ostrzeżenia zostaną zauważone? W przeszłości nigdy nie było grupy, zdolnej sformułować program polityczny w interesie ludzkości, a dzisiaj polityka także opóźnia i zakłóca zarządzanie ludzkimi sprawami, nawet jeśli nastąpi drobna sprzeczność interesów.

     Ta książka pomaga nam uświadomić sobie, że jesteśmy na złej drodze. Jakim sposobem ma powstać prawdziwa wspólnota światowa czy choćby tylko nasza aktualna społeczność ma przetrwać, kiedy jest ona gnębiona przez głębokie i nieusprawiedliwione nierówności, przeludnienie i klęski głodu, jest paraliżowana przez niedostatki energetyczne i materiałowe, zżerana przez inflację? Jakie zdarzą się jeszcze katastrofy i załamania, gdzie i kiedy, teraz, gdy technika wojny nuklearnej i przemocy cywilnej tak dalece wyprzedzają mądrość i równowagę polityczną?

     Wydaje się, że człowiek nie ma już szans; my jednak żywimy umiarkowany optymizm. Nadchodzą zmiany. Wykształca się jasna i niespokojna świadomość, że nadchodzą fundamentalne zmiany w układach światowych i w strukturze sił, w geografii dobrobytu i dochodów, w ludzkich perspektywach i zachowaniu. Chyba tylko nowy rodzaj oświeconego humanizmu pozwoli ludzkości dokonać tych zmian bez szkód nie do naprawienia.
     Na forum Narodów Zjednoczonych rozpatrywane są nowe idee, takie jak „układ światowy zbiorowego bezpieczeństwa ekonomicznego”, będący niezbędnym uzupełnieniem systemu bezpieczeństwa politycznego, czy też nowatorska „karta praw i obowiązków” państw członkowskich. W kwietniu 1974 r. specjalna sesja Zgromadzenia Ogólnego opracowała deklarację o kształtowaniu „nowego międzynarodowego porządku ekonomicznego”. Konferencje światowe Narodów Zjednoczonych (z których pierwsza dotyczyła człowieka i środowiska, a pociągnęła za sobą prace nad populacją, wyżywieniem i prawem morskim; natomiast planuje się następne, poświęcone energii i surowcom, osiedlom ludzkim itd.) podejmują odważnie globalne problemy i globalne rozwiązania.

     Są to wszystko zarodki nieuniknionej rewolucji w stosunkach międzynarodowych; zwiastują one odmienne zarządzanie społeczeństwem ludzkim. W lutym 1974 r. Klub Rzymski zwołał w Salzburgu konferencję mężów stanu-seniorów z różnych krajów i kultur, w celu przedyskutowania problemów globalnych i długoterminowych alternatyw dla społeczeństwa. Końcowy komunikat określił spotkanie jako niedwuznacznie wskazujące na konieczność wytworzenia „nowego ducha aktywnej solidarności i współpracy”, zwanego „duchem Salzburga”, nieodzownego dla sprostania wyzwaniom naszych czasów.

     Wiele z decyzji koniecznych do przetrwania, które muszą zostać podjęte w tym duchu, czeka niepopularność, a niektóre będą zgoła niemożliwe do przeprowadzenia, dopóki nie nastąpi powszechne zrozumienie natury i powagi naszych wspólnych problemów. Doniosłość tej książki w obu wymienionych względach rzuca się w oczy. Z jednej strony przedstawia ona bez upiększeń alternatywy, stojące przed nami wskazując na potrzebę pilnego dokonania odpowiednich wyborów. Z drugiej strony zaś wypracowane przez nią zostało naukowe i operatywne narzędzie, którym możemy się w dokonywaniu tych wyborów posłużyć.

     Z tych powodów polecamy raport zarówno politykom, jak i szerokiej publiczności. Jednocześnie wyrażamy nadzieję, że zostaną uruchomione środki w celu dalszego doskonalenia przedstawionych metod, aby ci spośród nas, na których spoczywa ogromna odpowiedzialność podejmowania wielkich decyzji na tym zakręcie historii, znaleźli pomoc w rozstrzyganiu, co leży w prawdziwym interesie ludzi na całym świecie, zarówno w tej chwili, jak też i jutro.
Lipiec 1974                                                                                              Aurelio P e c c e i
                                                                                                                 Alexander K i n g
W cyklu pod wspólnym tytułem:
"Ludzkość w punkcie zwrotnym"
w kolejnych zakładkach umieszczać będziemy informacje, teksty, ich omówienia i związane z wybranymi tematami dyskusje.

Poniżej adresy do 
kolejnych zakładek:

Rzym | Forum Romanum

Klub Rzymski – międzynarodowa organizacja typu think tank założona w 1968 roku, zrzeszająca naukowców, polityków i biznesmenów, zajmująca się badaniem i publikowaniem globalnych problemów świata, w tym również związanych z zagrożeniami środowiska. 
Kreator stron - łatwe tworzenie stron WWW