„Polityka nasza dąży niezłomnie do utorowania ludowi drogi do władzy, bo lud jest w narodzie olbrzymią większością 

i reprezentuje pracę i potęgę idealną. Kto trzyma z ludem, ten stanie obok nas do pracy, do walki, do budowania Polski! ..." 

                                                                                                                        Z przemówienia Ignacego Daszyńskiego wygłoszonego w Lublinie w dn.10.11.1918 r. 
                               STOWARZYSZENIE imienia IGNACEGO DASZYŃSKIEGO
 

Socjaliści po odzyskaniu niepodległości

Jan Pytel

SOCJALIŚCI W PIERWSZYCH RZĄDACH NIEPODLEGŁEJ POLSKI
I W WYBORACH DO SEJMU USTAWODAWCZEGO
   W końcowym okresie pierwszej wojny światowej w atmosferze nasilającej się fali rewolucyjnej powstawały na ziemiach polskich niezależne od słabnących władz okupacyjnych lokalne ośrodki władzy. W pierwszych dniach listopada 1918 r. powstały m.in. Republika Tarnobrzeska /1/ i Republika Pińczowska. Kilka dni wcześniej 28 października utworzona została w Krakowie Polska Komisja Likwidacyjna jako tymczasowa niezależna władza z przewodniczącym Wincentym Witosem , szefem PSL „PIAST”. Członkami zarządu PKL byli również działacze Polskiej Partii Socjalistycznej Galicji i Śląska Cieszyńskiego : Ignacy Daszyński, Jędrzej Moraczewski i kilku innych / 2/. Nie mieli oni jednak istotnego wpływu na społeczno-polityczne prawicowe oblicze PKL. 4 listopada 1918 r. z członkostwa w niej zrezygnował Ignacy Daszyński. Polska Komisja Likwidacyjna była pierwszym polskim rządem dzielnicowym obejmującym tylko teren Galicji. Dla socjalistów działających w Królestwie i Galicji najważniejszą sprawą było utworzenie rządu centralnego. Było to nawiązanie do rezolucji uchwalonej przez uczestników tajnego XIV Zjazdu Polskiej Partii Socjalistycznej obradującego we wrześniu 1918 roku. Pisano w niej ,że „ /…/ proletariat polski w mieście i na wsi wytęży wszystkie siły by urzeczywistnić swoje cele narodowo-polityczne, a więc usunąć z granic kraju wojska okupacyjne, utworzyć zjednoczoną i niepodległą Republikę Ludową, obejmującą wszystkie ziemie polskie, Republikę w której kultura polska znajdzie warunki niezbędne do wszechstronnego rozwoju, a klasa robotnicza przystąpi do realizowania socjalistycznego programu społecznego.”/3/ 
   W dniu 2 listopada 1918 r. odbyło się w Warszawie tajne spotkanie działaczy PPS, PPSD, Polskiego Stronnictwa Ludowego „Wyzwolenie”, organizacji liberalnej inteligencji, Konwentu Organizacji „A”. Na spotkaniu podjęto decyzję utworzenia tymczasowego republikańsko- demokratycznego rządu w Lublinie./4/. W nocy z 6 na 7 listopada 1918 r. w Lublinie powstał „Rząd Lubelski” pod kierownictwem działacza PPSD Ignacego Daszyńskiego noszący nazwę Tymczasowy Rząd Ludowy Republiki Polskiej. Był pierwszym rządem, który obejmował dwie dzielnice : Galicję i Królestwo Kongresowe. Składał się z 5 socjalistów /PPS i PPSD/, 6 ludowców /PSL „Wyzwolenie” i PSL –„ Lewica„/, 3 członków centrolewicowego Stronnictwa Niezawisłości Narodowej i jednej osoby bezpartyjnej. Wśród socjalistów ministrami byli znani działacze: Ignacy Daszyński - oprócz premiera pełnił obowiązki ministra spraw zagranicznych i zastępczo ministra sprawiedliwości, Jędrzej Moraczewski /komunikacja/ , Bronisław Ziemięcki /przemysł/, Tomasz Arciszewski /praca i opieka społeczna/, Marian Malinowski, Wojtek /roboty publiczne/, wiceminister Andrzej Strug /propaganda/ , wiceminister Tadeusz Hołówko / propaganda/. Wśród ludowych działaczy ministrami byli: Stanisław Thugutt /spraw wewnętrznych/, Juliusz Poniatowski /rolnictwo/, Irena Kosmowska /wiceminister propagandy/ , Błażej Stolarski /bez teki/. Ze Stronnictwa Niezawisłości Narodowej: Gabriel Dubiel /oświata/, Marian Downarowicz /skarb i kooperatywy/ , Wacław Sieroszewski /informacja i propaganda/. Osobą bezpartyjną odpowiedzialną za wojsko był Edward Rydz-Śmigły. Wszyscy członkowie rządu byli zdeklarowanymi zwolennikami Józefa Piłsudskiego.
   Rząd Daszyńskiego zaczynając działalność przejął kontrolę nad Lublinem oraz częścią obszaru okupacji austro-węgierskiej likwidując ośrodki władzy Rady Regencyjnej. W dniach 8-9 listopada mianował komisarzy rządowych w Lublinie i kilkunastu powiatach, m.in. w Radomiu i Kielcach. Poparła go Rada Komisarzy Ludowych Zagłębia Dąbrowskiego, natomiast nie uznała go krakowska Polska Komisja Likwidacyjna. Program społeczno- polityczny był lewicowy , ale nie komunistyczny. Celem jego było przeprowadzenie głębokich reform społeczno-politycznych. Program reform zawarty został w ogłoszonym w dniu 7 listopada 1918 roku Manifeście Tymczasowego Rządu Ludowego. Zapowiadał on m.in.:

1. Kontynuowanie walki o odzyskanie pełnej niepodległości i zjednoczenie wszystkich ziem polskich z dostępem do morza.
2. Wprowadzenie republikańskich form rządów.
3. Zwołanie jeszcze w 1918 r. Sejmu Ustawodawczego.
4. Równouprawnienie wszystkich obywateli.
5. Wprowadzenie ośmiogodzinnego dnia pracy.
6. Demokratyzację wszystkich instytucji i urzędów w mieście i na wsi.
7. Wywłaszczenie wielkiej własności ziemskiej i oddanie ziemi w ręce chłopów bezrolnych i małorolnych pod kontrolę państwa.
8. Powszechne, obowiązkowe i bezpłatne świeckie nauczanie w szkole.
9. Ukonstytuowanie władz rządowych, powołanie demokratycznych rad gminnych, sejmików powiatowych i samorządów miejskich.
10. Zorganizowanie milicji ludowej.
11. Zaopatrzenie ludności w żywność. 
Strona w opracowaniu

Dr Jan Pytel

P R Z Y P I S Y:

1. H. Cimek, Republika Tarnobrzeska - radykalna wizja odradzającej się polskiej demokracji /w:/ Powstanie i działalność Polskiej Komisji Likwidacyjnej, Warszawa, 2018,s.153-173.

2. M. Śliwa, Socjaliści w Polskiej Komisji Likwidacyjnej , tamże, s.71 -87.

3. Powstanie II Rzeczypospolitej. Wybór dokumentów 1866 – 1925, red. H. Janowska, T. Jędruszczak, Warszawa 1984, s.414; J. Holzer, Polska Partia Socjalistyczna w latach 1917 – 1919, Warszawa , 1962, s.140.

4. A. Ajnenkiel, Od rządów ludowych do przewrotu majowego, Warszawa ,1978, s.18-21.
Kreator stron - łatwe tworzenie stron WWW