„Polityka nasza dąży niezłomnie do utorowania ludowi drogi do władzy, bo lud jest w narodzie olbrzymią większością 

i reprezentuje pracę i potęgę idealną. Kto trzyma z ludem, ten stanie obok nas do pracy, do walki, do budowania Polski! ..." 

                                                                                                                        Z przemówienia Ignacego Daszyńskiego wygłoszonego w Lublinie w dn.10.11.1918 r. 
                               STOWARZYSZENIE imienia IGNACEGO DASZYŃSKIEGO
 

Michał Śliwa
Ignacy Daszyński
O państwie, demokracji i parlamentaryzmie

Wstęp

   Miarą znaczenia i popularności polityka są niewątpliwie krążące o nim różne plotki, dowcipy, karykatury, teksty satyryczne. Wszelkie rekordy w tej dziedzinie pobił Ignacy Ewaryst Daszyński[1].  Oponenci nie szczędzili mu często złośliwych uwag i komentarzy. Przedstawiano go w opinii publicznej jako ostatnie wcielenie antychrysta i burzyciela ładu ziemskiego. Parodiowano go w głośnej sztuce teatralnej z końca ubiegłego wieku Kusiciele ludu i w słynnej szopce Polskiej Partii Socjalistycznej w okresie międzywojennym. Portretowali go najlepsi polscy karykaturzyści, Kazimierz Sichulski, Jerzy Szwajcer „Jotes". Towarzysze z socjaldemokracji austriackiej nazywali go polskim Jauresem, współrodacy zaś — złotoustym Ignacym. Przylgnęły do niego określenia: „trybun ludu", „nasz poseł", „pan premier", „marszałek demokracji" itp.
   Był świetnym oratorem, mistrzem słowa. Nigdy nie posiłkował się kartką, niezależnie od tego gdzie występował: czy na placu targowym, przemawiając do przypadkowo zebranych włościan, czy wśród dostoj¬nych posłów w izbach parlamentarnych lub polityków zgromadzonych w gabinetach rządowych, czy też na zebraniach i konwentyklach par¬tyjnych. Miał nieprzeciętny dar przekonywania i pozyskiwania słuchaczy, choć niestety często nie stronił od demagogii i pustosłowia. Przyciągał do socjalizmu rzesze robotników, młodzieży gimnazjalnej i studenckiej. Wychował całe zastępy działaczy politycznych oraz społeczników, wspierających na różnych polach aktywności dzieło walki o sprawę robotniczą. Ukształtował swoisty typ sztuki, polityki i kultury politycznej, nawiązującej do najlepszych polskich tradycji demokratycznych i wzorów zachodnioeuropejskich.
   Zanim stanął w pierwszym szeregu wybitnych polityków i mężów stanu Polski odrodzonej, przeszedł długą, niełatwą drogę. Upłynęło niemal czterdzieści lat od jego pierwszego publicznego wystąpienia do chwili, gdy został premierem pierwszego rządu Rzeczypospolitej. Minęło następne dziesięć lat, gdy stanął na czele Izby poselskiej jako najwybitniejszy polski i europejski parlamentarzysta.
   Ignacy Daszyński urodził się 26 października 1866 r. Dorastał w cieniu klęski powstania styczniowego. Z rodzinnego domu, spauperyzowanej szlachty polskiej, osiadłej od pokoleń na Podolu (w Zbarażu), wyniósł pragnienie wolności ojczyzny i równości wszystkich ludzi. Buntowniczemu i wrażliwemu na krzywdę ludzką charakterowi bardziej odpowiadała przesycona silnie pierwiastkami romantycznymi ideologią socjalistyczną niż program pracy organicznej, słabo zresztą popularyzowany w środowisku wschodniogalicyjskim. Zetknął się z nią stosunkowo wcześnie, bo już w czasie nauki gimnazjalnej w Stanisławowie. Po ośmiu latach od relegowania z gimnazjum za wystąpienie antyhabsburskie — wypełnionych pracą zarobkową, agitacją socjalistyczną i represjami władz zaborczych, próbami studiów uniwersyteckich w Krakowie i Zurychu — udało mu się skonsolidować galicyjski ruch socjalistyczny[2] i utworzyć w listopadzie 1890 r. Galicyjską Partię Robotniczą (od 1897 r. jako Polska Partia Socjalno-Demokratyczna Galicji i Śląska).

   W okresie następnych kilkunastu lat stworzył nowoczesny, masowy ruch społeczno-polityczny i umysłowy, w istotny sposób oddziałujący na życie kraju i ogólnopolski ruch socjalistyczny. Potrafił w krótkim czasie rozbudować struktury partyjne, powiększyć wielokrotnie ich szeregi i rozwinąć różnorodne formy aktywności socjalistycznej — zawodowej, spółdzielczej, kulturalno-oświatowej, samorządowej, sportowej itp. Wyraźnie poszerzył swą działalność z chwilą uzyskania w 1897 r. mandatu poselskiego do wiedeńskiej Rady Państwa, w której zasiadał nieprzerwanie aż do upadku monarchii austro-węgierskiej.
   Działając w Galicji — kraju o osobliwych stosunkach społecznych i narodowościowych, niedorozwoju przemysłu, słabo rozwiniętej warstwie robotniczej, licznej rzeszy spauperyzowanego włościaństwa, dominacji sfer konserwatywno-klerykalnych i jednocześnie względnie demokratycznego systemu ustrojowego — preferował taktykę umiarkowaną i legalne formy działania. W odróżnieniu od swych współtowarzyszy z pozostałych zaborów nie stawiał maksymalnych celów socjalistycznych jako bieżących zadań walki robotniczej. Krytycznie odnosił się do ich optymistycznej oceny stanu zaawansowania kapitalizmu na ziemiach polskich i zwracał uwagę na niedorozwój ekonomiczny i jego społcczno-kulturalne skutki, przeżytki postfeudalne itp., utrudniające awans cywilizacyjny Polaków. Wyrażał niepopularną wśród znacznej części socjalistów opinię, że jedyną drogą postępu cywilizacyjnego Galicji jest „rozwój nowoczesnego kapitalizmu europejskiego i u nas przy równoczesnym korzystaniu z jego doświadczeń. Kapitalizm likwidujący rozkład szlachetczyzny i socjalizm wciągający pańszczyźnianego niegdyś chłopa w swoje szeregi to możność przystosowania się do Europy Zachodniej całego naszego narodu" . Bardziej absorbowała jego uwagę sprawa europeizacji stosunków polskich, m.in. przez uprzemysłowienie kraju, unowocześnianie produkcji rolniczej, upowszechnienie oświaty, podniesienie poziomu kulturalnego społeczeństwa, demokratyzację stosunków społecznych i politycznych, aniżeli pragnienie przewrotu rewolucyjnego i dążenie do rewolucji socjalistycznej.
______________ 
[1] Najpełniejszą, jego biografię opracowała W. Najdus: Ignacy Daszyński 1866-1936. Warszawa 1988.
[2] I. Daszyński, Szlachetczyzna a odradzenie Galicji, Lwów 1899, s. 73.
                                                               
[1]
 
Spis treści

0. Wstęp

1
. O formach rządu. Szkic
    socjologiczny

2. O parlamentaryzmie

3. Przemówienie premiera               Tymczasowego Rządu
    Ludowego Republiki Polskiej       w Lublinie

4. Pierwszy Sejm Ustawodawczy     w Polsce

5. Przemówienie sejmowe 10           maja 1919 r. w debacie nad         deklaracją konstytucyjną rządu

6. Przemówienie sejmowe 30           czerwca 1920 r. w debacie           nad projektem ustawy o                 Radzie Obrony Państwa

7. Sejm — rząd — król —                 dyktator. Uwagi na czasie

8. Argument bata

9. Przemówienie sejmowe 5             lipca 1926 r. w debacie nad         rządowym Projektem zmiany         Konstytucji Marcowej

10. Czy socjaliści mogą uznać            „dyktaturę proletariatu"?

11. Oświadczenie wygłoszone
       po wyborze na marszałka              sejmu 

12.  Przemówienie sejmowe
       w   dziesiątą rocznicę                    odzyskania niepodległości

13. Przemówienie sejmowe               w dziesiątą rocznicę zwołania       Sejmu Ustawodawczego

14. List otwarty do prezydenta              Rzeczypospolitej w sprawie          sytuacji gospodarczej i                  politycznej kraju  

15. Indeks osób

Pobierz pliki


Twoja strona firmowa - szybko i za darmo!