„Polityka nasza dąży niezłomnie do utorowania ludowi drogi do władzy, bo lud jest w narodzie olbrzymią większością 

i reprezentuje pracę i potęgę idealną. Kto trzyma z ludem, ten stanie obok nas do pracy, do walki, do budowania Polski! ..." 

                                                                                                                        Z przemówienia Ignacego Daszyńskiego wygłoszonego w Lublinie w dn.10.11.1918 r. 
                               STOWARZYSZENIE imienia IGNACEGO DASZYŃSKIEGO
 

120 lat PPS

                                                                                                                 <<< [ 1 ]  [ 2  [ 3 ]  [ 4 ]  [ 5 ]  >>> 


II. Dokumenty ideowe i polityczne PPS z okresu do 1948 roku 



Program paryski (1892) 

Szkic programu Polskiej Partii Socjalistycznej 

(uchwalony nazjeździe Związku Zagranicznego Socjalistów Polskich)


    Sto lat mija od chwili, w której dawna Rzeczpospolita Polska, napadnięta przez trzy sąsiednie mocarstwa, nie była w stanie wytworzyć ze swojego łona dostatecznej siły odpornej najazdowi. Z utraceniem bytu państwowego, z wygaśnięciem czynnego, państwowego życia narodowego rozwój naszych stosunków społecznych powstrzymał się, a kraj cały cierpiał z powodu nieudolności naszych klas rządzących. Co gorsza, skuty w kajdany zależności organizm polityczny znosił tylko biernie nawałnicę przeobrażeń społecznego życia i nie był w stanie dać nowym, rodzącym się siłom narodowym możliwości należytego rozwoju. 

   Prawda, bliższe zetknięcie się dawnej, nawet upadającej Rzeczpospolite jPolskiej z despotyzmem wschodnim państwa moskiewskiego obudziło na nowo obumarłe prawie tętno politycznego życia i politycznych potrzeb. Nawet nasza uprzywilejowana własność ziemska, tak niedołężna w końcu XVIII wieku, nie mogąc się zżyć z obcym jej i na niskim szczeblu rozwoju będącym społeczeństwem rosyjskim, chwyta kilkakrotnie za broń, by ostrzem miecza rozciąć hańbiące więzy, które Polskę do państwa carów przykuły. Przeceniając wszakże swe własne siły i pozbawione twórczości społecznej polskie klasy posiadające wyzwolenie kraju widziały tylko w utrzymaniu dla siebie roli przywódcy narodowego, do której już od dawna siły nie posiadały. 

   Na próżno stronnictwa nasze postępowe starały się o nowe formy społecznego bytu, na próżno międzynarodowa doniosłość kwestii polskiej wysuwała u nas na pierwszy plan myśl powołania nowych warstw do roli kierowników i zarazem wyswobodzicieli kraju. Ciasne ramy naszego ówczesnego życia społecznego, które z dworu szlacheckiego czyniło ośrodek ekonomiczny, mimo woli, a nawet wbrew usiłowaniom naszej demokracji pozostawały i nadal ster polityczny w rękach politycznie już bezsilnej szlachty. 

   Szerokim strumieniem płynęła krew polska i łączyła się w swym biegu dowolności z potokami krwi, które lały się w międzynarodowej walce rewolucyjnej. Ulegliśmy prawom historycznego rozwoju tak samo, jak ulegały im inne kraje; ulegliśmy im podwójnie, bo podwójne jarzmo ciążyło nad krajem naszym: reakcja wewnętrzna i hańbiące współżycie z caratem. 

   Ale oto dokonała się w kraju naszym wielka rewolucja społeczna: upadek dawnego gospodarstwa rolnego i narodziny nowego porządku ekonomicznego. 

Nowe formy ekonomicznego bytu stwarzają nowe potrzeby, wysuwają naprzód nowe warstwy i wskazują narodowi całemu na nowego, przyszłego wodza jego życia politycznego. 

   Carat i patriotyzm carski, które spoza szubienic męczenników naszych urągały gromadom zwyciężonych powstańców, nie wiedziały tego, że na zlanej krwią i łzami ziemi naszej rzuconym zostało ziarno nowych form społecznego życia, z którego wykluwają się nowe siły polskie. To, czego nie mogli dokonać udzie 1794 roku, to, czego nie dokonała nasza demokracja, to zjawia się u nas jako skutek wielkiego przeobrażenia, jakiemu ulegał kraj nasz po nieudanej rewolucji z 1861-64 roku. 

   Nie widziały także tej zmiany nasze klasy posiadające, które swe własne bankructwo polityczne uważać poczynały za śmierć rewolucyjnej w Polsce myśli. Jakoby na urągowisko dla zrezygnowanej polityki szlacheckiej, która w gaszeniu pożarów chciała znaleźć dla siebie możność spokojnego łupu przy nowych formach ekonomicznego współżycia, zjawiła się w kraju naszym w chwili największej orgii stańczykowska nowa myśl rewolucyjna, myśl międzynarodowego socjalizmu, pod którego słowem ożywczym budzi się pełna gotowość czynu, coraz bardziej świadoma swych celów i dróg ta Polska ludowa, którą dotychczas przy najgłośniejszym szczęku broni na próżno wywoływały przeszłe pokolenia. 

   Kiedy ostatni bojownicy sprawy polskiej z pogardą rzucali w oczy caratowi zwycięskiemu okrzyk: “Jeszcze Polska nie zginęła”, oni bezwiedni przedstawiciele stanu szlacheckiego, nie rozumieli może, że dopiero na gruzach ich Polski, Polski szlacheckiej, powstanie nowa, o przyszłości pewnej, o sile niezwyciężona – Polska socjalistyczna. 


II 

   By nowe szeregi Polski rewolucyjnej, by polska partia socjalistyczna mogła rychło zebrać siły narodowe i poprowadzić je do zwycięstwa, musi ona być świadomą swych celów i swych dróg. 

   Cele swe i drogi swoje określa ona nie dowolnie, ale wysnuwa takowe z rzeczywistości i z realnych, współczesnych naszych stosunków społecznych. 

   Przewrót, którego dokonały w kraju naszym wypadki z 63-64 roku, wciągnął nas w wir międzynarodowego życia europejskiego. Jeden z młodszych członków tej rodziny, kraj nasz, przebywa te same, co inne narody, choroby, znosi te same cierpienia, jest świadkiem tej samej anarchii społecznej i żywi się tymi samymi nadziejami lepszej przyszłości. 

   Jak wszędzie, tak i u nas masy pracujące wydane są na łup wyzysku kapitalistycznego, a życie ekonomiczne całego kraju cierpi od tej samej, co wszędzie, rozkiełznanej spekulacji indywidualnej. Jak wszędzie, tak i u nas ilość wywłaszczonych wzrasta, a wszelki niezależny byt ekonomiczny jest podminowany przez rozwój gospodarki kapitalistycznej. Jak wszędzie, tak i u nas rozwija się coraz większe uzależnienie mas pracujących od garstki swojskich i obcych wyzyskiwaczy. Wywłaszczenie masy włościańskiej, skoncentrowanie w miastach mas proletariatu, zdziesiątkowanie tak zwanej klasy średniej są u nas zjawiskami życia codziennego, towarzyszącymi nowemu ukształtowaniu się sił wytwórczych kraju. 

   Świadomość tego rozstroju wszelkich stosunków społecznych przewija się u nas tak samo, jak występuje ona w krajach ekonomicznie bardziej rozwiniętych. Różnica polega, być może, na tym, że później zaprzęgnięci do rydwanu kapitalizmu uczuliśmy rychło bicz jednego, mało mając czasu na chełpienie się z „pracy organicznej”, dezorganizującej gospodarki kapitalistycznej. Następnie, zgodnie z prawami ekonomicznego rozwoju nasze masy pracujące odczuwają ucisk kapitalizmu tym srożej, że oprócz cierpień więcej ekonomicznie rozwiniętych krajów znoszą one i biedę wynikającą z kapryśnego panowania kapitalizmu wnaszym kraju; jednym słowem, do wyzysku kapitalizmu przyłączają się i cierpienia z powodu niedostatecznego rozwoju kapitalizmu. 

Wzrastająca świadomość ta wskazuje nam jednocześnie i nowe formy społecznego współżycia, które usunąć mogą panujący dziś ucisk ekonomiczny, bezustanne zbiednienie mas robotniczych oraz bezład gospodarki niszczącej cały kraj. 

   Te nowe formy przedstawiają się nam nie w powrocie do dawnych, niedojrzałych i społecznie niedostatecznych form ekonomicznego życia, ale w wyzyskaniu rozwoju sił wytwórczych i ich ześrodkowaniu na korzyść całego narodu. Pod tym względem polska partia socjalistyczna różni się od innych oskarżycieli dzisiejszego porządku gospodarczego, a mianowicie od własności ziemskiej i warstw drobnomieszczańskich. 

   Ona różni się od stronnictwa własności ziemskiej, które dba przede wszystkim o utrzymanie swych przywilejów tradycyjnych i łudzi się nadzieją wyzyskania niezadowolenia proletariatu miejskiego dla tym silniejszego utrwalenia swojego stanowiska wyzyskiwaczy pracy ludności wsi. 

Ona różni się od naszego drobnego mieszczaństwa, które stojąc nad przepaścią chce się ratować indywidualnie, podporządkowując interesy krajowe swojemu klasowemu istnieniu. Stąd chęci powrotu do dawnych form indywidualnego wytwarzania, zniesionych przez sam rozwój wypadków. 

   Polskie stronnictwo socjalistyczne, jako stronnictwo mas pracujących, występując przeciwko wszelkim rządom klasowym, widzi jasno jak z rzeczywistości dzisiejszej zarysowuje się gmach gospodarki społecznej, opierający się na uspołecznieniu wszystkich narządzi i środków pracy oraz na społecznej organizacji wytwarzania. 

   Przyczyna bowiem nędzy mas pracujących nie tkwi w niedostatecznej ilości sił wytwórczych, ale w tym, że ludność robotnicza oderwaną jest od własności narzędzi i środków produkcji, które stały się wyłącznie własnością garstki uprzywilejowanej. Podczas gdy przy wytwarzaniu narzędzia te i środki stanowią wspólny niejako warsztat wszystkich wobec tego, że praca dziś jest zrzeszoną,prawny tymczasem monopol kapitalistów i właścicieli nad tym wspólnym warsztatem rodzi po pierwsze to, że klasy pracujące pozbawione są owoców swej własnej pracy, zmuszone ograniczyć się płacą nędzną i niewystarczającą, po wtóre to, że sam proces produkcji nie ma na względzie interesów ogółu, ale stosuje się do wymagań spekulacji indywidualnej chciwej zysków garstki przedsiębiorców. Stąd przesilenie, coraz liczniejsza robotnicza armia rezerwowa, coraz większa niepewność jutra dla wyzyskiwaczy etc. 

   Jednocześnie ze wzrostem tej nędzy już wywłaszczonych mas armia proletariatu rozszerza się i wzmaga w liczbę. Wszelkie dotychczas niezależne isamodzielne byty ekonomiczne są skazane na zagładę. Nie mogąc zaspokoić potrzeb społecznych, stanowiąc anachroniczną siłę wytwórczą, zmuszone są ustąpić miejsca zwiększonej wytwórczości, ześrodkowanej w rękach przedsiębiorców. Bezustanny ten proces wywłaszczenia wskazuje nam przeto na uspołecznienie narzędzi i środków produkcji, jako na konieczną konsekwencję dzisiejszego rozwoju sił wytwórczych. 

   Rozstrój życia ekonomicznego kraju odbija się i na politycznych jego dążnościach. Jak w gospodarce klasy posiadające nie są w stanie zaspokoić potrzeb społecznych, tak i w politycznych swych dążnościach straciły one ster i poddają się wszędzie nawałnicy reakcyjnej, dbałe tylko o przebycie dnia dzisiejszego. W naszym kraju oprócz powszechnych zjawisk rozstroju społecznego,jaki kapitalizm sprowadza, mamy nadto jasno zaznaczoną ze strony klas posiadających nieudolność zdobycia dla kraju samodzielnego politycznego bytu narodowego. 

   Całokształt tych warunków społecznych wyradza walkę klasową w łonie naszego społeczeństwa. Opierając się uciskowi ekonomicznemu, niewolnicy kapitalizmu powstają, podnoszą rokosz, z początku jako krzywdzone jednostki, z czasem zaś nabywają świadomości swych interesów klasowych. Wtedy zaczynają one pojmować konieczność tworzenia nowych form społecznego współżycia i występują na arenę walki już nie tylko w imię swych codziennych klasowych interesów, ale w imię ogólnych potrzeb kraju, wymagających zupełnego przeobrażenia stosunków społecznych. 

   Walka ta klasowa odzwierciedliła się także i w dążnościach politycznych różnych warstw społecznych naszego kraju. Nasze klasy posiadające przeciwstawiają wprawdzie wzrastającej świadomości mas pracujących sztandar jedności narodowej. Sztandar ten, który zresztą wszędzie przeczy faktycznemu układowi stosunków społecznych, dziś nie posiada już nawet i u nas pozorów, by pokryć sobą nędzę i cierpienia mas. 

   Nasze bowiem klasy posiadające jasno i wyraźnie zaczynają dziś wszędzie rezygnację z dawnych roszczeń politycznych. Świadome tego, że masy pracujące upomną się w interesach kraju o ster rządów politycznych, łączą się dziś one z najezdnikiem, by przy jego pomocy zachować swe przywileje nad pracą ludową. Nigdy Targowica nie była tak otwartą, jak jest dzisiaj, kiedy nad ciałem znękanego uciskiem kraju wstępuje u nas na scenę cyniczny panslawizm, który Rosji ma zapewnić niezaprzeczone i wieczne prawo ciemiężenia naszego narodu. 

    Niemniej i drobnomieszczaństwo nasze ulega stałej demoralizacji politycznej. Niepomne nauk przeszłości i mając na oku jedynie zaspokojenie chwilowej zawiści do silniejszego ekonomicznie zachodniego konkurenta, wpada ono w od dawna zastawione nań sidła wschodniego demokratyzmu czynowniczego i rzekomego federalizmu, będącego w rzeczywistości panrusycyzmem. 

    Tylko stronnictwo socjalistyczne właśnie dlatego, że jest przedstawicielem krajowych interesów, a nie przywilejów klasowych, obstaje wiernie przy sztandarze międzynarodowej myśli rewolucyjnej, dążącej do powszechnego wyzwolenia. Tylko ono może uratować kraj od samobójczej polityki, którą narzucają nam nasze klasy posiadające i nasze drobnomieszczaństwo. 

Wobec tego jasne jest, że polska partia socjalistyczna dbać musi o to, by nasze masy robotnicze zdobywały należytą świadomość polityczną, a tym samym by zachowały swą samodzielną organizację polityczną. 

   Dawna demokracja nasza – jakkolwiek najlepszych chęci – pomimo swego hasła „wszystko dla ludu i przez lud” nie potrafiła wszakże i nie była w stanie wytworzyć samodzielnej organizacji ludowej. Wina, być może, spada bardziej na ówczesne stosunki ekonomiczne kraju, które nie pozwalały na to, by za obrębem rozatomizowanych ośrodków ekonomicznych, którymi były dwory szlacheckie, samodzielna ludowa demokracja mogła się ukonstytuować. 

   Dawne przeszkody runęły. Dziś polska partia socjalistyczna może i powinna wytworzyć politycznie samodzielne bataliony robotnicze, które świadome swych celów i dróg dopną z hasłem socjalizmu tego, czego romantyczny demokratyzm nie osiągnął i osiągnąć nie mógł. 


III 

   Polska partia socjalistyczna żąda zupełnego zniesienia rządów klasowych, które znalazły swój wyraz w dzisiejszym ukształtowaniu się państwowym. 

Polska partia socjalistyczna występuje jednocześnie jako stronnictwo polityczne. Swe cele formułuje ona opierając się na rzeczywistości społecznej. W dążeniach swych występuje ona nie jako sentymentalny architekt społeczny, ale jako świadoma organizacja polityczna mas pracujących. Idzie jej zatem przede wszystkim o zdobycie władzy politycznej dla proletariatu i przez proletariat. 

   Zmuszona pod zaborem rosyjskim do tajnego życia organizacyjnego będzie budzić masy pracujące i przygotowywać je do zbiorowego wystąpienia w celu zdobycia niezbędnej dla nich władzy politycznej. 

   Niezależnie od tego, jaką rolę przy warunkach politycznych, narzuconych nam przez Rosję, tajna organizacja wyborowa odegrać może, polska partia socjalistyczna opiera się na zbiorowym działaniu mas uświadomionych. 

   Tylko takie zbiorowe działanie może nam zapewnić ostateczne zrealizowanie nawet minimalnych dążności naszych. 

   Polska partia socjalistyczna, przekonana, że zrealizowanie nowych form społecznego współżycia może mieć miejsce dopiero wtedy, gdy proletariat będzie rozporządzał odpowiednią siłą polityczną, występuje na dziś z programem jasno sformułowanym i możliwym do urzeczywistnienia. 

      Jako samodzielna partia robotnicza, opierająca się na zbiorowej akcji mas pracujących, dobijać się będzie: 

 

pod względem politycznym:

 

Samodzielnej Rzeczypospolitej demokratycznej, opartej na zasadach następujących: 

o      bezpośrednie, powszechne i tajne głosowanie; prawodawstwo ludowe, pojmowane zarówno jako sankcja jak i inicjatywa; 

o      całkowite równouprawnienie narodowości wchodzących w skład Rzeczypospolitej na zasadziedobrowolnej federacji; 

o      samorząd gminny i prowincjonalny z wybieralnością urzędników administracyjnych; 

o      równość wszystkich obywateli kraju bez różnicy płci, rasy, narodowości i wyznania; 

o      zupełna wolność słowa, druku, zebrań i stowarzyszeń; 

o      bezpłatna procedura sądowa, wybieralność sędziów i sądowa odpowiedzialność urzędników; 

o      bezpłatne, przymusowe, powszechne, całkowite nauczanie; dostarczanie uczącym się środków utrzymania przez państwo; 

o      zniesienie armii stałej; powszechne uzbrojenie ludu; 

o      postępowy podatek od dochodu i od majątku, i taki podatek od spadków; zniesienie podatków od artykułów spożywczych oraz pierwszej potrzeby; 

 

pod względem ekonomicznym: 

  •        Prawodawstwo pracy: 

·       ośmiogodzinny dzień roboczy, stała 36-godzinna przerwa co tydzień; 

·       minimum płacy roboczej; 

·       równa płaca dla kobiet i mężczyzn przy równej pracy; 

·       zakaz pracy dzieci do lat 14, ograniczenie pracy niedorosłych (od lat 14 do 18) do sześciu godzin na dobę; 

·       zakaz pracy nocnej w zasadzie; 

·       higiena fabryczna; 

·       zabezpieczenie państwowe w razie wypadków, braku pracy, choroby i starości; 

·       inspektor fabryczny wybierany przez samych robotników; 

·       giełda pracy i sekretariat robotniczy; 

·       zupełna wolność zmów (porozumień) robotniczych.

  •        Stopniowe uspołecznienie ziemi, narzędzi produkcji i środków komunikacji. 



<<<   >>>

Wprowadzenie 

 

I. O socjalizmie i PPS 

 

 Adam Mickiewicz 


 Józef Piłsudski 


 Ignacy Daszyński 


 Bolesław Limanowski 

 

II. Dokumenty ideowe i polityczne PPS z okresu do 1948roku 


Program paryski 


Program Polskiej Partii Socjalistycznej wydany przez Komitet Lubelski 

(11.1905) 


Program PPS – 1910 rok 


Manifest Tymczasowego Rządu Ludowego Republiki Polskiej

(11. 11. 1918) 


Program PPS uchwalony na XVII Kongresie - 24. 5. 1920 


Program PPS uchwalony na XXIV Kongresie PPS w Radomiu - 

2. 2. 1937 


Deklaracja klubu radnych PPS w Warszawie - 5. 4. 1939 


Manifest PKWN – 22. 7. 1944 


Rezolucja RN PPS z 22. 9.1948 

 

III. Aktualne dokumenty ideowe i polityczne PPS 


Deklaracja Ideowa PPS 


Deklaracja programowa PPS  


Do polskich socjalistów  


Uchwały XXXIX Kongresu PPS                                         

„Do czego dąży PPS” (materiał informacyjny)  


Uchwała RN PPS „Polska socjalna w socjalnej Europie”  


Odezwa PPS na 1 Maja –Święto Pracy  


Uchwała XL Kongresu PPS

„Jakiej chcemy Polski i Europy” 


Uchwała RN PPS w sprawie

klerykalizacji życia publicznego w Polsce  


Cele i zadania polskiej lewicy  


Socjalistyczna alternatywa  


Socjaliści – wczoraj i dziś – dążą do uspołecznienia państwa i gospodarki  

 

IV. Ruch socjalistyczny wśród młodzieży akademickiej 

   

Krzysztof Dunin-Wąsowicz – „Ruchakademickiej młodzieży socjalistycznej w Polsce”

(1946) 

   

Jan Strzelecki – „O socjalistycznym

humanizmie” (1946) 

 

V.  KalendariumPPS 

Kreator stron - łatwe tworzenie stron WWW